Святлана Алексіевіч: Дыктатура – прымітыўнае стварэнне



6 снежня лаўрэатка Нобелеўскай прэміі па літаратуры, беларуская пісьменніца Святлана Алексіевіч дала прэс-канферэнцыю ў Шведскай акадэміі ў Стакгольме.

alexijewitsch

Пытанне ад Радыё «Свабода»: Аляксандра Дынько задае на беларускай мове пытанне пра тое, што яшчэ можна зрабіць для Беларусі.

Святлана Алексіевіч: «Трэба рабіць сваю справу, рабіць яе спакойна, без роспачы. Нават статус не дапамагае, калі ты жывеш ва ўмовах дыктатуры. Дыктатура — прымітыўнае стварэнне, на яе чале звычайна неразумныя людзі».

Яна нагадвае, што ўжо падпісала за апошнія дні некалькі лістоў у падтрымку розных людзей, уключаючы Надзею Саўчанку. Кажа, што раззлаваная, наколькі мала часам можа зрабіць добры чалавек.

https://www.youtube.com/watch?v=luQU7kkC-xk

Японскі журналіст цікавіцца меркаваннем Святланы Алексіевіч пра атамную энергетыку, нагадваючы пра прыклад Фукусімы.

Алексіевіч распавядае, як была ў Японіі, удзельнічала ў абмеркаванні праблем Чарнобыля, і там казалі, што ў Японіі такое немагчыма, але ў выніку катастрофа ўсё-такі адбылася. На думку Святланы Алексіевіч, гэта даказвае, што чалавек яшчэ не можа справіцца з атамнай энергіяй. «Атамная энергія — небяспечная энергія. Чалавецтва рана ці позна прыйдзе да таго, што патрэбныя альтэрнатывы», – сказала яна.

«Мяне ўзрушыла супадзенне таго, што я бачыла ў Чарнобылі і што чытала пра Фукусіму: той жа падман дзяржавы, тыя ж людзі-камікадзэ, тыя ж людзі, якія павінны былі з’ехаць адтуль», — працягвае лаўрэатка, называючы праблему ядзернай энергетыкі адной з галоўных, якія стаяць сёння перад чалавецтвам. Алексіевіч дадае, што хоча прыехаць у Фукусіму вясной.

вввв

На пытанне ад шведскага журналіста пра тое, што дапамагае Святлане Алексіевіч не спыняцца ў сваёй творчасці, працягваць пісаць, лаўрэатка адказала:  «Жыццё — гэта вельмі цікавая рэч. Я ж не пішу для таго, каб атрымаць Нобелеўскую прэмію (усміхаецца). Я хацела, калі пачала пісаць, зразумець, хто мы, што мы за людзі, чаму мы так непрыгожа і нядобра жывём. Я бачыла, як пакутуюць людзі вакол мяне, я хацела ў гэтым разабрацца».

Пісьменніца распавяла пра сваю ўкраінскую бабулю, якая выгадавала сама чацвярых дзяцей, атрымала пенсію 10 рублёў і цалавала гэтую паперку. «Я глядзела на гэта і думала: я пра гэта напішу, — успамінае Алексіевіч. — Мною ўвесь час рухае гэта: людзі добрыя, а жыццё — нядобрае. Я ўвесь час шукаю адказ, чаму так».

https://www.youtube.com/watch?v=baX1PdHJVvQ

Пытанне ад тэлеканала «Белсат» таксама гучыць на беларускай мове. Журналіст пытаецца, што для Алексіевіч сімвал Беларусі і ці ўзяла яна што-небудзь з Беларусі ў Стакгольм.

Святлана Алексіевіч: «Я ўжо даўно не збіраю матэрыяльныя рэчы, я збіраю свае станы. З першага дня, калі стала вядома, што мяне ўзнагародзілі Нобелеўскай прэміяй, я бачу радасныя твары беларускіх людзей. Людзі падыходзяць да мяне, абдымаюць, рады, што гэта адбылося. Вось гэта я і бяру з сабой».

Пісьменніца назвала сімвалам Беларусі беларускую вёску як адначасова і аснову беларускага жыцця і тое, што няздольнае да пераменаў, што затрымлівае развіццё краіны.

Пытанне TUT.BY пра тое, што б Алексіевіч адказалі крытыкам, якія кажуць, што прэмію ёй далі за русафобію, што прэмія палітызаваная.

Святлана Алексіевіч: «Я стаўлюся да гэтага спакойна. Мяне судзілі за мае кнігі, мяне доўга не друкавалі, мяне выганялі з працы за мае кнігі. Гэта нармальна ў нас». Яна нагадвае, што расейскіх пісьменнікаў, якія атрымлівалі прэмію, «ніколі не прымалі на радзіме, заўсёды называлі ворагам народа». Кажа, што і сёння яе абвінавачваюць, што яна палівае брудам народ, Пуціна, Лукашэнку. «Не, я проста пішу тое, што бачу», — тлумачыць яна.

https://www.youtube.com/watch?v=xX_G7ruczLU

Сёння місія мастака, на думку пісьменніцы, зразумець і паспрабаваць патлумачыць тое самадзяржаўе і сярэднявечча, якое з’явілася ў Расеі, ці Беларусі, ці Казахстане.

йцйцй

Пытанне ад шведскага тэлебачання пра тое, ці была нейкая рэакцыя на прэмію ў Беларусі.

«Рэакцыя людзей — выдатная, добрая. Людзі разумеюць, што яны спазняюцца ў часе, што час спыніўся, ім патрэбныя сімвалы руху наперад», — адказвае Алексіевіч. «Рэакцыя ўлады агрэсіўная. У афіцыйнай прэсе былі маленькія паведамленні, толькі апазіцыйныя газеты пісалі. У некалькіх крамах кнігі прадаюцца. Але тэлебачанне маўчыць, радыё маўчыць».

Пытанне ад маскоўскага кніжнага часопіса: «Як вы знайшлі і выпрацавалі свой мастацкі метад? І ці заўсёды імкнуліся да дакументалістыкі?»

«На гэта можна доўга адказваць. Мае бацькі — сельскія настаўнікі, і ў нашым доме былі толькі кнігі, не памятаю іншых рэчаў у доме, — кажа Алексіевіч.Але тым не менш, на вуліцы мне слухаць людзей мне было нашмат цікавей. У маёй свядомасці гэта заўсёды прысутнічала. Калі я стала журналісткай, я шукала сябе, у нас у Беларусі з’явіліся кнігі Алеся Адамовіча, які паспрабаваў зрабіць кнігу з размоў з людзьмі». Яна кажа, што калі прачытала гэты «раман галасоў» «Я з вогненнай вёскі», пераканалася, што гэта — яе шлях.

«У мяне адчуванне, што праўда не змяшчаецца ў адзін розум, у адно сэрца. Яна раздробленая ў свеце. Гаворачы з людзьмі, са сведкамі, можна апынуцца бліжэй да падзеі, больш пра яе распавесці», — працягвае лаўрэатка.

Алексіевіч кажа, што сёння складанасць адлюстравання рэальнасці ў тым, што ўсе паскорылася, няма часу ў нас усё абдумаць, «новы змест патрабуе новых формаў».

Журналістка расейскага агенцтва ТАСС віншуе пісьменніцу з узнагародай і пытаецца, чым Алексіевіч перыяду «У вайны не жаночы твар» адрозніваецца ад Алексіевіч перыяду «Час сэканд хэнд». І другое пытанне: ці праўда, што Алексіевіч адмовілася ад таго, каб надзець сукенку на цырымонію?

«Наколькі я ведаю, лаўрэат дастаткова вольны ў вопратцы», — смяецца Алексіевіч. Яна тлумачыць, што было б дзіўна ў дэкальтэ або доўгай сукенцы казаць пра тое, што яна плануе казаць: пра вайну, пра Чарнобыль…

На пытанне пра ўласную эвалюцыю пісьменніца кажа: «Тады я была маладая, у мяне было шмат ілюзій. Я ж таксама не адразу стала свабоднай і вызвалілася ад камуністычных ілюзій. Апошнюю кнігу напісаў чалавек, ужл свабодны ад іх. Мне ўжо цяжэй верыць у чалавека, у будучыню. Я веру ва ўсё гэта, але не так неабдумана і не так лёгка».

Пытанне ад японскай журналісткі: чаму Святлана Алексіевіч абрала для сваёй наступнай кніжкі тэму кахання? Журналістка таксама радуецца, што пісьменніца прыедзе ў Фукусіму ў наступным годзе, кажа, што яе кніга там — бэстсэлер, а леташняе інтэрв’ю са Святланай было для гэтай журналісткі самай знамянальнай падзеяй у кар’еры. Пытаецца, чым Алексіевіч будзе займацца ў Японіі.

Святлана Алексіевіч: «Я не думаю, што каханне — гэта лёгкая тэма. Гэта шмат у чым трагічная тэма. Калі кожны з нас падумае пра сваё жыццё, то многія пагодзяцца, што каханне — галоўная справа жыцця і яно патрабуе намаганняў ўсяго жыцця. У рэшце рэшт, чалавек не народжаны, каб загінуць на даху Чарнобыльскага рэактара або сёння ў Данбасе».

Кажа, што таму апошнія 40 гадоў пісала «энцыклапедыю чырвонай утопіі»: «Усё, што я зразумела пра людзей вакол мяне, пра «чырвонага чалавека», я ўсё напісала».

«Я спадзяюся што гэта дапаможа нам зразумець, што адбываецца ў гэтай велізарнай краіне, чаму, атрымаўшы свабоду, людзі зноў выбралі рабства, чаму рабства — гэта, аказваецца, утульны стан», — працягвае яна.

«Калі скончыла працаваць над гэтымі кнігамі, – кажа Алексіевіч, – задумалася, а вакол яшчэ чаго будуецца чалавечае жыццё. Ёсць толькі дзве такія тэмы: любоў і смерць. Кніга, якую я зараз пішу, — кніга пра каханне, мужчыны і жанчыны распавядаюць свае гісторыі кахання. Калі потым нябёсы дадуць яшчэ час, напішу наступную кнігу пра старасць, смерць, пра тое, навошта было патрэбна ўсё гэта жыццё».

Алексіевіч кажа, што ў Японіі выходзіць яе кніга, будуць мерапрыемствы ў самой Фукусіме і ва ўніверсітэтах.

Шмат цёплых слоў і пытанне ад пецярбуржца, які нарадзіўся ў 1941 годзе: «Ці не падаецца вам, што ў будучыні толькі дакументальная проза будзе валодаць душамі людзей і выпраўляць іх?»

Пісьменніца лічыць, што заўсёды будзе попыт на «чыстае мастацтва» накшталт малюнкаў на сценах пячор у дзікуноў. «Але тое, што сведка становіцца паўнапраўным героем літаратуры, гэта несумненна». Кажа, што чытала цыдулку Талстога, напісаную ім пасля «Вайны і міру», што хутка пісьменніку будзе сорамна выдумляць, трэба будзе рэфлексаваць пра тое, што адбываецца ў жыцці.

«Сёння само жыццё становіцца спектаклем», — дадае яна і прыводзіць прыклад жорсткіх пакаранняў смерцю, якія баевікі ІД ладзяць на камеры для нас як для гледачоў.

«Адзін мой сябар, вядомы рэжысёр, паглядзеўшы гэтыя пакаранні, патэлефанаваў мне і крычаў: «Што нам цяпер рабіць, якія спектаклі цяпер можна ставіць?» Так што само жыццё адкажа на ваша пытанне»…

https://www.youtube.com/watch?v=gX-9wVEEcBQ

Пытанне ад польскага журналіста: «Вы феміністка?»

«Я вельмі добра стаўлюся да фемінізму», — з усмешкай адказвае Алексіевіч.

aleksievich_nobel_press-konferenciya

Пытанне з Брэсцкай вобласці, журналістка з Бярозы: «Што шчасце для вас, і ці шчаслівыя вы?»

Алексіевіч кажа, што яе адправілі пасля журфака працаваць якраз у Бярозу, не пакінулі ў Мінску, таму што лічылі антысавецкай студэнткай. «Памятаю, калі першы раз апынулася на танцах, высветлілася, што мой першы прыхільнік — работнік КДБ. Ён быў такі маленькі, таму я як бы адмовіла яму. Жанчына, у якой я жыла, сказала: «Святлана, ён жа цябе пасадзіць». У зале апладысменты і смех.

«Я шчаслівы чалавек, таму што я ўжо даўно раблю тое, што я хачу рабіць, і так, як я хачу гэта рабіць. І ў мяне шчаслівы характар, чаго я і вам, журналістам, жадаю, — працягвае яна. — Усё гэта смецце жыцця — што сказала ўлада, што сказала суседка — на мяне ніколі не дзейнічала, я жыла ў вычышчаным свеце».

Пытанне ад аўтара фемінісцкага блога пра тое, як Святлана дае рады сваім складаным тэмам.

«Я часта чую гэтае пытанне і ўнутрана з ім не згодна. У мяне памерла сястра, і я доўгі час правяла ў аддзяленні, дзе ляжаць хворыя на рак, і дзеці ў тым ліку. Я бачыла, што пераносяць анколагі», – кажа Алексіевіч. «Пасля гэтага я сабе сказала, што я ніколі не скажу, што мая праца цяжэйшая за іхнюю. А нядаўна я сустракалася ў адным беларускім храме з манашкай, я бачыла, як апантана яна малілася. Я падумала: якая праца, я ніколі не скажу, што мне складаней».

Пытанне ад шведскай журналісткі, ці не бачыць Алексіевіч пагрозы Трэцяй сусветнай вайны.

«Гэта неяк вісіць у паветры. Вось якое зараз галоўнае чытанне ў маіх сяброў, якія захавалі адэкватнае стаўленне да рэальнасці, на ўсёй постсавецкай прасторы? Яны чытаюць ўспаміны пра час перад рэвалюцыяй 1917 года і кнігі пра 1930-ыя гады ў Германіі. Гэта запаўзанне фашызму, цемры ў наша жыццё», — кажа Алексіевіч, дадае, што і сама жыве з гэтым пачуццём.

444

8 кастрычніка Святлана Алексіевіч атрымала Нобелеўскую прэмію па літаратуры – першую ў гісторыі Беларусі.

З 6 па 12 снежня ў шведскай сталіцы праходзіць тыдзень нобелеўскіх урачыстасцяў. Лаўрэаты правядуць прэс-канферэнцыі, возьмуць удзел у дыскусіях і высупяць з нобелеўскімі прамовамі. 10 снежня ў стакгольмскай філармоніі кароль Швецыі Карл XVI Густаў уручыць медалі і дыпломы Нобелеўскай прэміі.

Паводле tut.by  і belsat.eu

Фота: tut.by, belsat.eu, Reuters