Вачыма еўрапеца

Адышоў Браніслаў Герэмэк

— Поль­ш­ча па­він­на мець як най­леп­шыя ста­сун­кі з Бе­ла­рус­сю, але, на жаль, за­мі­нае гэ­та­му па­лі­тыч­ная сі­ту­а­цыя ў Бе­ла­ру­сі, па­ру­шэн­не пра­воў ча­ла­ве­ка. Мы па­він­ны раз­ві­ваць ця­пер гас­па­дар­чыя, куль­тур­ныя і на­ву­ко­выя ад­но­сі­ны ды па­ча­каць доб­рай ат­мас­фе­ры для раз­віц­ця па­лі­тыч­ных ста­сун­каў. Ця­пе­раш­нія па­лі­тыч­ныя ста­сун­кі гэ­та мі­ні­мум кан­так­таў. Поль­ш­ча з’яў­ля­ец­ца пра­ва­вой дзяр­жа­вай, якая ша­нуе пра­вы ча­ла­ве­ка, і па­тра­буе гэ­та­га ад сва­іх су­се­дзяў, — так га­ва­рыў... Ну вось, ці ад­га­да­лі вы хто і ка­лі вы­ка­заў гэ­тыя ўсё ак­ту­аль­ныя сло­вы? Пра­фе­сар Бра­ніс­лаў Ге­рэ­мэк у жніў­ні 2001 г. у раз­мо­ве з Мі­ха­сём Ан­д­ра­сю­ком у эфі­ры Ра­дыё Ра­цыя. Сло­вы пра­фе­са­ра ўсё су­ты­ка­юц­ца з рэ­аль­нас­цю і поль­ска-бе­ла­ру­скі­мі су­вя­зя­мі. На жаль, пра­фе­са­ра ўжо ня­ма між на­мі. Аж хо­чац­ца ска­заць, што за­гі­нуў ён без тол­ку, у да­рож­най ава­рыі.

У су­вя­зі з гэ­тай тра­ге­ды­яй, аг­ром­най стра­тай для поль­скай і між­на­род­най па­лі­тыч­най элі­ты, я зноў­ку пе­раг­ля­нуў яго­ныя вы­каз­ван­ні, вяр­нуў­ся да яго­ных ду­мак, які­мі дзя­ліў­ся ён з ін­шы­мі на шмат­лі­кіх ай­чын­ных і за­меж­ных фо­ру­мах, між ін­шым на гэ­тым апош­нім — у Еў­ра­пар­ла­мен­це, і не толь­кі на гэ­тых афі­цый­ных у якас­ці мі­ніст­ра за­меж­ных спраў. Вя­до­ма, най­больш ці­ка­ві­лі мя­не яго­ныя раз­ва­гі аб Бе­ла­ру­сі і поль­ска-бе­ла­ру­скіх ста­сун­ках. У раз­мо­ве з Мі­ха­сём Ан­д­ра­сю­ком пра­фе­сар, вы­дат­ны гі­сто­рык, га­ва­рыў:

— Гэ­та ба­лю­чая спра­ва, што Бе­ла­русь стра­ці­ла шмат ча­су. Я спаг­ля­даў на Бе­ла­русь з на­дзе­яй на па­чат­ку дзе­вя­но­стых. Але зда­ры­ла­ся іна­чай. І шка­да, што так ат­ры­ма­ла­ся. Як­раз бе­ла­ру­ская мен­шасць у Поль­ш­чы мо­жа шмат зра­біць для Бе­ла­ру­сі і Еў­ро­пы.
Ка­лі пры­га­да­ла­ся мне гэ­тае вы­каз­ван­не, пры­пом­ні­лі­ся так­са­ма сло­вы Та­дэ­ву­ша Кан­віц­ка­га — ле­ген­ды поль­скай лі­та­ра­ту­ры і філь­ма, ча­ла­ве­ка Вя­лі­ка­га кня­ства Лі­тоў­ска­га, якія пра­гу­ча­лі ў ін­тэр­в’ю для „Ні­вы”:

— У мя­не ёсць кры­ху жа­лю да бе­ла­ру­саў Поль­ш­чы. Да­хо­дзіць да мя­не вод­га­лас сва­рак на Бе­ла­сточ­чы­не. Ад­на­ча­со­ва мяр­кую, што за­ма­ла ўва­гі звяр­та­юць яны на тое, што ад­бы­ва­ец­ца ў са­мой Бе­ла­ру­сі. На маю дум­ку, поль­скія бе­ла­ру­сы па­він­ны ад­чу­ваць сваю ад­каз­насць за тое, што там ад­бы­ва­ец­ца, больш кла­па­ціц­ца і пе­рай­мац­ца іх­нім лё­сам.

Вер­нем­ся, ад­нак, да раз­ваг, якія па­кі­нуў па са­бе Бра­ніс­лаў Ге­рэ­мэк. Пры­вя­ду тут не­каль­кі з іх, якія, ма­быць, бу­дуць ак­ту­аль­ныя доў­гі час, а не­ка­то­рыя мо­жа заў­ж­ды:

— Ра­цыя Поль­ш­чы па­він­на быць на­кі­ра­ва­на на Бе­ла­русь, Літ­ву і Ук­ра­і­ну. Не толь­кі па гі­ста­рыч­ных пры­чы­нах, але та­му, што ў гі­сто­рыі гэ­тых на­ро­даў іх спа­лу­ча­ла ўсё (...). Там, дзе гра­мад­скасць хо­ча па­ста­віць пом­нік, па­він­на мець на гэ­та пра­ва і та­кія дзе­ян­ні ма­юць слу­жыць па­ляп­шэн­ню поль­ска-бе­ла­ру­скіх ста­сун­каў. Праў­да не на­ра­джае кан­ф­лік­таў, праў­да іх вы­ра­шае.

— Там [у Кі­таі, Бір­ме, а не ў Бе­ла­ру­сі — М. Х.] ула­ды ад­чу­ва­юць, што мо­гуць ут­ры­мац­ца, пры­мя­ня­ю­чы срод­кі на­сіл­ля.

— Важ­на, каб з поль­ска­га бо­ку бы­ла яс­насць прын­цы­паў і пер­шым прын­цы­пам па­він­на быць ад­бу­да­ван­не мес­ца для Бе­ла­ру­сі ў Еў­ро­пе.

— Я ха­цеў бы, каб еў­ра­пей­ская і поль­ская па­лі­ты­ка ме­лі та­кі прын­цып, што ёсць мес­ца — сва­бод­нае, ад­к­ры­тае і ча­ка­ю­чае — для Бе­ла­ру­сі ўва ўсіх пра­цэ­сах еў­ра­пей­скай ін­тэг­ра­цыі і толь­кі ад яе бу­дзе за­ле­жаць, ка­лі гэ­тае мес­ца бу­дзе за­ня­тым.
Чы­та­ю­чы ў апош­ні час поль­ска-швед­скую пра­па­но­ву ўсход­ня­га пар­т­нёр­ства Еў­ра­са­ю­за, ду­маю, што апош­н­яя дум­ка праф. Ге­рэм­ка па­він­на стаць яе эпіг­ра­фам. Па­куль што тое мес­ца для Бе­ла­ру­сі на­да­лей за­ста­ец­ца пу­стым. Пу­стое мес­ца за­ста­ло­ся так­са­ма пас­ля Бра­ніс­ла­ва Ге­рэм­ка.