Смяротнае пакаранне і беларуская літаратура



Смяротнае пакаранне ў беларускай літаратуры найбольш адлюстраванае ў тэкстах пра паўстанне 1863 года – страта Кастуся Каліноўскага

Анатоль Сыс ў вершы „Эшафот на Лукішкаўскім пляцы. Вільня 1864” пісаў: 

Перад смерцю зязюля кувае,

перад смерцю жыцця многа зычыць,

а паходня, як сонца, палае,

ды жыцця, як агню, не пазычыць…

Сціхні ж, сціхні, дурніца-птушка!

Ці не чуеш: гудуць вяругі,

вецер шыбенікаў гушкае

і, як коршак, ірве харугвы.

+++ 

Лукішскі пляц, гераічная смерць рамантычнага героя, юнака-кіраўніка паўстання.  

Але што ў мірнны час літаратар можа ведаць пра смяротнае пакаранне ? 

Вакол смяротнага пакарання існуе завеса сакрэтнасці.

Былы кіраўнік расстрэльнай каманды Алег Алкаеў сказаў нам у інтэрв’ю 2012 года: 

„Нават калі вы будзеце цікавіцца, усе вашыя інтарэсы разаб’юцца аб сцены турмы. І ніхто вам нічога не скажа і не пакажа”. 

За турэмны мур літаратар можа патрапіць у якасці вязня, тады смяротнае пакаранне з ўяўнай карцінкі, з метафары ператвараецца ў жудасную канкрэтыку.

Максім Танк ў дзённіках за 1935 год пісаў:

„Я ўспомніў і веснюю раніцу на Лукішках і стук тапароў, якія мы чулі ў сваіх казематах, калі яму (быў пакараны смерцю Андрэй Малько) збівалі шыбеніцу, а потым маленькія чырвоныя карткі развешвалі ў Мядзелі, у якіх паведамлялі аб яго смерці”. 

„Калідор смерці”, з якога няма выйсці, на Валадарцы пабачылі і палітвязніі найноўшага часу. 

Павел Севярынец у тэксце “Валадарская балада” распавядае пра выхад вязняў на шпацыр у турэмны дворык:

“Мы ідзём, разабраўшыся па двое ў патыліцы, у нізкай падвальнай галерэі. Злева – камеры смяротнікаў, тут заўсёды магільная цішыня.  (…) Выбіраемся праз змрочны лёх наверх – і адразу паветра, паветра”.

Алес Бяляцкі ў турэмных занатоўках таксама распавядаў пра дзверы ў „калідор смерці”. які бачыў, калі яго разам з іншымі вязнямі вялі на прагулку праз сутэрэннні Пішчалаўскага замка – Валадаркі.

„Калідор смерці” у самым сэрцы Менска.  

 

 

 

Паліна Сцепаненка
Беларускае Радыё РАЦЫЯ