Лёс паплечніка Міхала Валовіча



Пасля паразы паўстання 1830-1831 гадоў, яго кіраўнік паўстання на Слонімшчыне Міхал Валовіч (1806-1833) быў павешаны ў Гародні, а іншых слонімскіх паўстанцаў расстралялі ці саслалі ва Усходнюю Сібір. Трапіў туды і паплечнік Міхала Валовіча Іосіф Сасіновіч. Пра яго амаль нічога раней не было вядома.

І вось нядаўна пошукі слядоў паўстанца прывялі аж у Расею да декабрыстаў, якія пасля паўстання 1825 года была сасланыя ў Сібір. Туды да іх трапілі і некаторыя паўстанцы 1830-1831 гадоў. Сярод якіх быў жыхар Слонімскага павета Іосіф Сасіновіч. Цікава тое, што адбываў ён пакаранне разам з мастаком-дзекабрыстам Мікалаем Бястужавым. Мікалай Бястужаў намаляваў партрэты амаль усіх дзекабрыстаў, у тым ліку і беларусаў (палякаў, як іх там называлі), якія адбывалі свой пажыццёвы тэрмін за ўдзел у паўстанні. Але партрэта Іосіфа Сасіновіча адшукаць не ўдалося, магчыма ён згарэў у пажары, што адбыўся ў адной з крэпасцяў Усходняй Сібіры, дзе адбывалі тэрмін паўстанцы і дзекабрысты. А, магчыма, дзесьці і захоўваецца.

Мікалай Бястужаў

Іосіф Сасіновіч прымаў удзел у вайне 1812 года на баку Напалеона, хутчэй за ўсё ён быў у палку генерала Яна Канопкі, які таксама быў родам са Слонімшчыны. Усе разам хацелі вызваліць сваю Бацькаўшчыну ад Расеі з дапамогай французаў. Там Іосіф Сасіновіч быў паранены, пазней пачаў губляць зрок. А падчас паўстання 1830-1831 гадоў Іосіф Сасіновіч хаваў паўстанцаў дома, дапамагаў харчамі і г.д.

На катаргу ў Сібір Іосіф Сасіновіч быў адпраўлены разам з селянінам Слонімскага павета Адамам Бяляўскім. У 1934 годзе яны прыехалі ў Іркуцк, а адсюль іх адправілі ў Пятроўскі Завод. Гэта 143 кіламетры ад горада Улан-Удэ і 414 кіламетраў ад Чыты. Генерал-губернатар Суліма яго накіраваў у арыштанскую казарму дзяржаўных злачынцаў. Сюды былі адпраўлены і паўстанцы-ксяндзы Антон Айжаноўскі і Людвік Тэнсяроўскі, якія кантактавалі з паўстанцамі. Спачатку іх накіравалі ў Тунку, а потым у Балаганск, дзе яны знаходзіліся да 1842 года.

Дзекабрысты моцна падтрымлівалі паўстанцаў, шчыра з імі сябравалі, дапамагалі перадаваць лісты на Бацькаўшчыну, імкнуліся знайсці лепшую працу ў ссылцы. Мікалай Бястужаў пісаў: “Мы былі знаёмыя з усімі палякамі Забайкалля”. Шчыра пасябраваў Мікалай Бястужаў з мастаком Леапольдам Неміроўскім.

На катарзе ў Сібіры Іосіф Сасіновіч амаль зусім страціў зрок. Яго кінулі ў каземат Пятроўскага Завода. Але той самы Мікалай Бястужаў і іншыя дзекабрысты ніколі не пакідалі сляпога “паляка”.

Паўстанне 1830 года

У Іосіфа Сасіновіча на Слонімшчыне падчас паўстання быў яшчэ 15-гадовы сын Адольф. Пасля паражэння паўстання яго таксама схапілі і білі розгамі, патрабуючы паказанні супраць бацькі. Судзілі іх разам, а потым беларускага юнака адправілі радавым жаўнерам служыць на Каўказ.

На катарзе Іосіф Сасіновіч штодзённа думаў пра лёс свайго сына. Ён папрасіў Мікалая Бястужава, каб той дапамог праз сяброў і знаёмых даведацца пра лёс Адольфа Сасіновіча. І Мікалай Бястужаў дапамагаў, як мог. У пісьме ад 18 студзеня 1835 года ён пісаў свайму брату Паўлу: “Калі ты лістуешся з кім-небудзь са сваіх былых саслужыўцаў на Каўказе, то пастарайся даведацца і паведаміць мне пра Гарбачэўскага і пра маладога чалавека з Гародні Адольфа Сасіновіча. У першага тут ёсць брат, у другога – бацька, сляпы і хворы стары чалавек…”.

У кастрычніку 1839 года пасля ад’езду Мікалая Бястужава на пасяленне, Іосіф Сасіновіч памёр. У кнізе Ільі Зільберштэйна “Художник-декабрист Николай Бестужев” (Масква, 1988) згадваецца, што захаваўся ліст Мікалая Бястужава, у якім ён пісаў: “Сосинович, наш бедный слепец, умер скоропостижно от апоплексического удара. Мир праху его! Бог смилостивился над ним и не заставил его страдать на одре продолжительной болезни”.

Мікалай Бястужаў і Іосіф Сасіновіч знаходзілася побач у адной турме пяць гадоў. І магчыма вялікі рускі мастак-дзекабрыст намаляваў не адзін партрэт Сасіновіча. Але пакуль іх знайсці не ўдалося.

Вось такія звесткі адшукаліся пра паплечніка Міхала Валовіча са Слонімшчыны Іосіфа Сасіновіча.

Пятроўскі Завод, дзе знаходзіўся Іосіф Сасіновіч

Барыс Баль, Беларускае Радыё Рацыя