Збігнеў Буяк: Падштурнулі мы Беларусь у рукі Масквы
Яшчэ перад пачаткам расейскага ўварвання ва Украіну вядомы дзеяч польскай Салідарнасці, палітык і палітолаг Збігнеў Буяк падрыхтаваў артыкул пад загалоўкам Wepchnęliśmy Białoruś w ręce Moskwy. З’явіўся ў інтэрнэце ён месяц таму – 25 лютага на старонцы www.rp.pl. Прапануем вашай увазе пераклад гэтага актуальнага артыкулу:
Польскі ўрад, будуючы магутны сталёвы плот, устанавіў граніцу паміж Еўразвязам і Беларуссю, упіхваючы тым самым Мінск у валоданне Масквы. Ежы Гедройц, пасля яго уся апазіцыя 1970-ых гадоў зрабілі ўсё, што маглі і павінны былі, каб Літва, Беларусь і Украіна ўвайшлі да цывілізацыйнага кола Заходняй Еўропы. Гэта не была простая задача. Жалезная заслона і савецкія дывізіі сталі меншай праблемай. Трэба было даць рады з магутным супрацівам «крэсовых» асяроддзяў, ахопленых сентыментальнасцю і бачаннем вяртання І Рэчы Паспалітай. Адначасна бракуе нам нават сёння свядомасці, што ўжо тады, у І Рэчы Паспалітай, наша няўдача, датычная земляў тагачаснага тэатру палітычных падзей, прывяла нас да цяперашняга стану.
Страта Менску, як пляцдарму Заходняй Еўропы на ўсходзе ёсць чарговым этапам, пасля страты ў 16 стагоддзі Смаленску. Любім Матэйку? Адчуваем гонар, калі глядзім на яго карціны? То давайце паглядзім на яго Станьчыка! Гэты Станьчык ужо тады разумеў ня толькі, што Смаленск ужо страчаны, ён ужо ведаў, што геапалітычнае ігнараванне польскай палітычнай эліты, няздольнасць да стратэгічнага мыслення будзе весці да далейшых стратаў і дамінацыі Масквы на чарговых абшарах Еўропы. На жаль, гэтая гісторыя нашых «палітыкаў» не вучыць.
Сэрца Еўропы
Заклікаю іх сёння да засяроджання на палітычнай мапе нашага кантыненту. На гэтай мапе Еўропы, ад Атлантыкі да Уралу, Менск ляжыць у самым цэнтры. Ёсць сэрцам Еўропы – а гэтае сэрца ўжо працуе на стартары запушчаным Масквою. Калі хтосці думае, што зайшоў я далёка ў гэтым параўнанні, то няхай прыгледзіцца пад чыю мелодыю танчаць і спяваюць шматлікія еўрапейскія лідары.
Угледжаваючыся ўважлівей у нашу мапу, заўважаем, што Масква, Смаленск і Менск ляжаць на адной лініі. Калі працягнем яе далей проста, то дасягаем да Варшавы (праз Беласток) і падаўжаючы далей проста – да Парыжа. Гэтае падарожжа па мапе ня ёсць рытарычным прыёмам. Кожная школа палітычнай дзейнасці пачынаецца ад угледжвання ў мапы. Выніковыя палітыкі рэкамендуюць, каб кожны дзень пачынаць і сканчаць пазіраннем на мапы і глобус. Нашыя палітыкі, а таксама, на жаль, наша эліта, якая фармуе грамадскае меркаванне, у сто разоў больш зацікаўленыя зазіраць у папкі, кухні і спальні. Гэта натуральны вынік у свеце, заснаваным на пост-праўдзе, «фактах прэсы» і «медыйных падзеях». У такім свеце трэба гуляць на эмоцыях. Я не раз чуў параду, што «я павінен апеляваць да эмоцый».
Да таго ж мне цікава, ці разумеюць і ведаюць гэтыя выдатныя „эксперты”, што ў канцы эмацыйнага спаборніцтва? Я ведаю. Магчыма, гэта менавіта іх прыцягвае. Магчыма, што падсвядома. Гэта вайна. А сярод войнаў найбагацейшая на эмоцыі і жарсці – гэта грамадзянская і рэлігійная вайна.
Геастратэгічная важнасць Менску відавочная для лідараў беларускай апазіцыі. Так што не трэба праводзіць экстраардынарны геастратэгічны аналіз. Дастаткова з належнай увагай паставіцца да лідараў, апанентаў Лукашэнкі, якія наведваюць нашу краіну. Масква ведае і цэніць геапалітычную значнасць Менску. Гэта адбіваецца на жыцці беларусаў. Такі досвед ёсць крыніцай пэўных і глыбокіх ведаў, якія адказваюць на пытанне, навошта і для якіх мэтаў Маскве патрэбна Беларусь.
Значыць гэтыя веды ёсць
Дык як магчыма, што не толькі еўрапейскі, але і польскі палітычны клас, здаецца, зусім няправільна разумее значанне гэтай метраполіі ў цэнтры Еўропы? Парыж і Берлін могуць прынізіць значанне Менску. Нам гэта недапушчальна. У Другую сусветную вайну найбольшыя страты насельніцтва зазналі беларусы (у працэнтах 25,3%). Гэта своеасаблівая цана за месца ў цэнтры Еўропы. Але гэта таксама сведчыць пра каштоўнасць гэтай тэрыторыі ў геастратэгічнай гульні сілаў. Сёння палітыкі ў Еўропе і Амерыцы сур’ёзна ставяцца да пагрозы расейскага ўварвання ва Украіну. Чым больш нехта перакананы ў гэтай пагрозе, тым больш яму варта глядзець на мапу. Значанне Беларусі для ваенных дзеянняў у гэтай частцы Еўропы не выклікае сумневаў. Сёння гэта праблема для Украіны. Аднак, калі мы паглядзім на поўнач, то ўбачым, што чакае нас і краіны Балтыі.
Разуменне сур’ёзнасці цяперашняй сітуацыі ў нашай частцы Еўропы я магу знайсці толькі ў тэкстах і выказваннях нестараў дэмакратычнай апазіцыі і „Салідарнасці”. Многія з нас бачаць патрэбу новага сацыяльнага разумення. Чэслаў Бялецкі нават заклікае стварыць урад нацыянальнай згоды. Я цалкам згодны з яго дыягназам. Жаданне ўраду нацыянальнай згоды ў нашым польскім бігасе падаецца палітычным крыкам у пушчы. Але калі не бачыш ратунку з ніадкуль, цяжка, трэба званіць, нават у глушы, кідаць гарох аб сцяну і гаварыць, гаварыць нават з карцінай.
Страчаная эпоха і новае пакаленне
На сёння мы мала што можам зрабіць. Сталёвы бар’ер і калючы дрот становяцца сімвалам нашай усходняй палітыкі і яе канчатковай кульмінацыяй. Гэта не толькі вынік дзейнасці урадаў цяперашняй каманды. Гэтыя дамбы таксама ёсць вынікам Усходняга партнёрства. Відаць, мы мелі вялікую долю ў стварэнні гэтай праграмы. У нас ёсць офіс Wspólnoty Demokracji ў Польшчы. З польскай ініцыятывы мы таксама стварылі Еўрапейскі фонд дэмакратыі. Місіі гэтых устаноў і праграм скіраваны на дапамогу такім краінам, як Беларусь і Украіна. У сувязі з падзеямі ва Усходняй Еўропе настаў час дасканала паразважаць над метадамі, інструментамі і праграмамі гэтых інстытутаў. Страта грошай ня ёсць для Еўропы балючай. Маем іх столькі, што раздаем безадказна. Але часу шкада. Апошнія 30 гадоў былі для Беларусі страчанай эпохай. Ці ёсць святло ў канцы тунэлю? Змена пакаленняў адбываецца ў Беларусі, Украіне, а таксама ў самой Расеі. Для дэмакратычных актывістаў з гэтых краін відавочна, што далей адбудуцца прынцыповыя змены, што датычыць чаканняў. З іх пункту гледжання, лідары, якія назіраюць за манеўрам іх армій, становяцца падобнымі на дзяцей, якія расстаўляюць сваіх алавяных салдацікаў, пластыкавыя танкі і папяровыя самалёты. Гэтыя маладыя пакаленні бачаць пагрозы ў іншым месцы і ўжо вядуць баі ў іншых сферах. Гэты ментальны пераварот маладога пакалення ў любы момант можа перарасці ў палітычны. Ці ўсведамляе гэта еўраатлантычная дэмакратычная супольнасць і ці гатова да супрацы з гэтым народжаным рухам сістэмных рэформаў? Не! Гэта можна заўважыць па рэакцыях еўрапейскіх палітыкаў, загіпнатызаваных рухам пуцінскіх бранятанкавых падраздзяленняў.
Гены супрацы і дэструкцыі
Мы ў Польшчы павінны памятаць пра гэты настрой страху, а часта нават пералякання еўрапейскага палітычнага класу, асабліва нямецкага, перад нашай рэвалюцыяй Салідарнасці. Таму мы павінны ўсведамляць, што на нашых вачах адбываюцца грамадска-палітычныя працэсы, якія патрабуюць найвышэйшай увагі, поўнай мабілізацыі і нацыянальнай згоды. Калі мы, палякі, для нечага і патрэбны Еўропе, то менавіта цяпер як вопытныя творцы і сведкі сацыяльных працэсаў на гэтай, «нашай» частцы кантынента.
Аднак тут вяртаецца пытанне Чэслава Бялецкага пра здольнасць нашай цяперашняй эліты прыпыніць унутраную барацьбу і пабудаваць урад, здольны рэагаваць на пагрозы на Усходзе. Ці пераможа ген супрацы? Ці ён у нас увогуле яшчэ ёсць? Пакаленне «Салідарнасці» яго ведае і вельмі добра памятае. Мы таксама спрачаліся, і мы спрачаліся востра. Але тыя спрэчкі крок за крокам прывялі нас да палітычнай свабоды і свабоднага рынку ў рамках Еўразвязу. Цяперашнія спрэчкі – гэта дамінаванне гена разбурэння ва ўмовах маскоўскага наступу, які развіваецца.
Нашы ўкраінскія сябры захавалі спакой, нягледзячы на расейскія дывізіі на іх межах. Аднак яны занепакоеныя панічнымі рашэннямі еўрапейскіх урадаў. У выніку Украіна нясе вялізныя страты ва ўсіх сферах. Эканоміка, культура, навука. Задача польскай дыпламатыі — не толькі спыніць гэтыя панічныя рэакцыі. Маскоўская правакацыя павінна скончыцца ўзмацненнем Украіны. Яны будуць абараняцца ад ваеннай агрэсіі, але ім трэба ўмацоўваць сваю дзяржаву і эканоміку. У гэтым могуць дапамагчы ўстановы і арганізацыі ў галіне эканомікі, навукі, культуры і мастацтва, а таксама адукацыі на ўсёй еўраатлантычнай прасторы, адкрываючы для ўсіх кантакты і супрацу з украінскімі партнёрамі. Такая супраца ёсць найбольш дзейсным бар’ерам супраць імперскіх памкненняў Масквы.
Для ўкраінцаў вайна працягваецца. Яны таксама ведаюць, што цяперашняя напружанасць і цікавасць да сваёй краіны пройдзе. Калі палітыкі з Еўропы і Амерыкі займуцца сваімі праблемамі, Масква можа зрабіць яшчэ адзін крок знянацку. Марыянетачных рэспублік Луганскай і Данецкай у Маскве не хапае. Настроены гэты арганізм на большае. Наваросія, адкрывае шлях да дыктату ўмоў Еўропе. Масква не адмаўляецца ад гэтага стратэгічнага праекта. Гэта толькі пытанне часу, калі ён вырашыць дзейнічаць у вайне, каб вярнуць гэтае існаванне да існавання. Спыніць гэта можа толькі моцная Украіна. Моцная не толькі сваім войскам і зброяй, але і сваім месцам і статусам у еўраатлантычнай сям’і народаў.
Калі я некалькі гадоў таму быў на перадавой лініі фронту, я пытаўся ва ўкраінскіх салдат у акопах, што яны думаюць пра гэтых маладых украінцаў, якія выехалі ў Польшчу, Чэхію і Нямеччыну. Яны працуюць, вучацца, падзарабляюць. Хіба яны не павінны быць тут? Адказ гэтых валанцёраў мяне захапіў: хай працуюць, хай вучацца, хай спазнаюць Еўропу. Мы можам справіцца з гэтым тут. І калі мы здолеем гэта зрабіць, нам вельмі спатрэбяцца іх веды, навыкі, іх веданне Еўропы. Толькі ў гэтым ракурсе наша змаганне мае сэнс і набывае сэнс.
Пераклад Беларускага Радыё Рацыя
Array
